Monthly Archive for Nisan, 2010

2009 Yılında Türkiye Ekonomisi Ne Kadar Küçüldü?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK),  31 Mart 2010 günü yayınladığı Haber Bülteni ile Türk Ekonomisi’nin 2009 yılında 1998 bazlı sabit fiyat esasına göre yüzde 4.7 oranında küçüldüğünü açıkladı. Basında yer alan bilgilere göre, 2009 yılında Türk ekonomisinden daha fazla küçülen ekonomiler ise şunlardı(1); Rusya (-7.9), Meksika (-6.5), Japonya (-5.2), Danimarka (-5.1), Finlandiya (-5.1), İngiltere (-5.0), İtalya (-4.9), İsveç (-4.9) ve Almanya (-4.9). Bu ülkelerin hemen hepsi, Türkiye’den çok önce ekonomik krize yönelik kapsamlı önlemler almaya başlamışlardı. Bu liste ile birlikte 4.7 lik küçülme oranı değerlendirildiğinde Türkiye’nin krizi göreceli olarak daha az hasarla atlattığı izlenimi edinilebilir. Hatta, Hükümet’in Orta Vadeli Ekonomik Program’da 2009 yılı için yüzde 6.0 küçülme öngördüğü ve IMF’nin küçülme tahminin yüzde 6.5 olduğu ve benim de bu sitede daha önce yayınladığım 2009 yılı küçülmesine yönelik yazılarımda en az yüzde 7 küçülme beklediğim hatırlanırsa, yüzde 4.7 lik küçülme bir başarı olarak bile görülebilir. 2009 yılı geçici verilerine göre küçülme oranının benim beklentimin çok altında çıkmasından ülke adına büyük mutluluk duydum. Umarım, 2010 yılı sonunda kesinleşecek 2009 yılı küçülme oranı yine bu düşük düzey veya onun altındaki bir düzeyde kalır.
İçten dileğim bu yönde olmakla birlikte, bir iktisatçı olarak 2009 küçülmesine daha yakından bakıp incelemek gereksinimini de duyuyorum. Bu değerlendirmelerimi, daha sağlıklı olabilmesi için, bir seri veri eşliğinde yapmak istiyorum. İlk olarak 2009 yılı küçülme/büyüme oranlarının çeyrekler itibariyle nasıl bir değişime uğradığına ilişkin bilgileri sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu amaçla Tablo 1 düzenlenmiştir.

                                   Tablo 1
 2009 yılı üçer aylık dönemler itibariyle GSYİH küçülme oranları
                                (% olarak)
TÜİK Açıklama                                 Çeyrekler
Tarihi- ve numarası          1       2       3       4       Yıllık
30.06.2009-114          -13.8     …      …      …          …
10.09.2009-158          -14.3  -7.0     …      …          …
10.12.2009-212          -14.7  -7.9   -3.3    …          …
31.03.2010-055          -14.5  -7.7   -2.9   6.0      -4.7
Fark                             0.7   0.7   -0.4   …          …
Kaynak: TÜİK’in Tablo’da belirtilen tarih ve sayılı Haber Bültenleri.

Tablo 1 in incelenmesinden de  görüleceği üzere, her çeyrekte yapılan açıklamalarda daha önceki çeyreklere yönelik küçülme/büyüme oranları değişmektedir. Tablo 1 in en altındaki “Fark” sırası TÜİK’in ilk açıklaması ile son açıklaması arasındaki değişim boyutunu puan olarak göstermektedir. Birinci ve ikinci çeyrek küçülme oranları 0.7 şer puan artarken, üçüncü çeyrek küçülme oranı 0.4 puan düşmüştür.  Tablo 1 e dikkatle bakıldığında ilk iki çeyreğe yönelik olarak açıklanan son veriler bir önceki açıklamaya göre 0.2 şer puan daha düşüktür.
GSYİH’ya yönelik yapılan her dönem açıklamaları ile önceki çeyreklerin küçülme/büyüme oranları değiştiğine göre TÜİK’in açıkladığı 2009 yılı küçülme oranını bu aşamada kesin rakam olarak değil “geçici” olarak kabul etmek durumundayız. Bu noktada okurlar, haklı olarak “bu veri değişiklikleri ne zamana kadar sürecektir” sorusunu yöneltebilirler. Bu sorunun yanıtı da, geçmiş yıllara ilişkin veriler ışığında, 7 açıklama dönemi boyunca bu verilerin değişebileceği şeklinde olacaktır. Bu açıklamamı somut olarak gösterebilmek amacıyla 2007 ve 2008 yıllarına ait üçer aylık küçülme/büyüme oranlarının 7 dönem boyunca nasıl bir evrim geçirdiğine kısaca göz atmak yararlı olacaktır.  Bu amaçla Tablo 2 hazırlanmıştır.

                                    Tablo 2
2007 ve 2008 yılları üçer aylık dönemler itibariyle GSYİH küçülme oranları
                                 (% olarak)
  
TÜİK açıklama                                       Çeyrekler
Tarih ve numarası      1        2        3        4         Yıllık
2007 Yılı
02.07.2007-103      6.7       …       …        …           …
10.09.2007-144      6.8      3.9      …        …           …
10.12.2007-197      6.8      4.1     2.0      …           …
30.06.2008-108      7.6      4.0     3.4     3.4        4.5
I. Fark                  0.9      0.1    1.4      …          …
10.09.2008-147      8.1      4.1     3.3     3.6        4.6
15.12.2008-194      8.1      4.1     3.3     3.6        4.6
31.03.2009-052      8.1      3.8     3.2     4.2        4.7
II. Fark                 1.4    -0.1     1.2    0.8        0.2
Farkların farkı       0.5     0.2    -0.2     …          …

2008 Yılı
30.06.2008-108      6.6       …       …       …           …
10.09.2008-147      6.7      1.9      …       …           …
15.12.2008-194      6.7      2.3     0.5     …           …
31.03.2009-052      7.3      2.8     1.2   -6.2        1.1
I. Fark                  0.7      0.9     0.7    …          …
30.06.2009-114      7.3      2.8     1.2   -6.2        1.1
10.09.2009-158      7.2      2.8     1.0   -6.5        0.9
10.12.2009-212      7.2      2.8     1.0   -6.5        0.9
31.03.2010-055      7.0      2.6     0.9   -7.0        0.7
II. Fark                 0.4      0.7    0.4    0.8        0.4
Farkların farkı      -0.3    -0.2   -0.3

Kaynak: TÜİK’in Tablo’da belirtilen tarih ve sayılı Haber Bültenleri.

Tablo 2 nin incelenmesinden de görüleceği üzere, 2007 ve 2008 yıllarına ait büyüme oranları çeyrekler itibariyle çok oynak bir seyir izlemiştir. Ancak dikkati çeken bir husus vardır, 2007 yılı için hesaplanan farkların farkları hep çeyreklerin büyüme hızını yukarı çekecek şekilde büyürken, 2008 yılında farkların farkları büyüme oranlarını düşürecek bir davranış sergilemiştir. 2008 yılı ilk üç çeyreğine ait büyüme oranlarının düşürülmesi ve dördüncü çeyrek küçülme oranının 0.8 puan boyunda yükseltilmesi 2009 yılı verilerinin karşılaştırılacağı tabanda çok önemli değişiklikler yaratmıştır. Diğer bir deyişle, 2008 yılı çeyreklerinin büyüme/küçülme oranlarının aşağıya doğru inmesi, 2009 yılı küçülme oranının da düşük düzeyde kalmasına yol açmıştır. Bu bakımdan, 2009 yılı üçer aylık küçülme oranları ile dördüncü dönem büyüme hızının 2010 yılında ortaya çıkacak revize değerlerini dikkatle izlemek gerekecektir.
Konuyu incelemeye devam etmeden önce Tablo 1 ve 2 deki 2007, 2008 ve 2009 ilk dört dönem küçülme/büyüme farklarını bir tabloda birleştirerek göstermekte ek fayda olduğunu düşünüyorum. Bu amaçla Tablo 3 düzenlenmiştir.

                                   Tablo 3
2007, 2008 ve 2009 yıllarının çeyrekler itibariyle 
 ilk yıl içinde gösterdikleri farklar (puan olarak)

Yıllar           1        2       3        4
2007         0.9     0.1    1.4       …
2008         0.7     0.9    0.7       …
2009         0.7     0.7   -0.4       …

Kaynak: Tablo 1 ve 2 deki hesaplamalar.

Tablo 3 de bariz şekilde dikkati çeken husus, üçüncü çeyrekte 2009 yılı için ortaya çıkan fark rakamının önceki iki yıldan çok farklı boyutta olması ve ayrıca bu çeyrekteki küçülme oranını aşağıya doğru çekici nitelikte olmasıdır. Bu sitede daha önce yayınlamış olduğum “Türkiye 2009 Yılında Ne Kadar Küçülecek I, II ve III” başlıklı yazılarımı okuyanların hatırlayacağı üzere, yılların üçüncü çeyreğinde oluşan GSYİH rakamları diğer çeyreklerden çok daha büyük boyutludur. Dolayısı ile 2009 yılı küçülme oranının 4.7 olarak çıkmasında, dördüncü çeyrekte büyüme rakamının yüzde 6 olması kadar, 2008 yılı üçüncü çeyrek büyüme oranının 1.2 den 0.9 a inmesi ve ayrıca 2009 yılı üçüncü çeyreği küçülme oranının 3.3 den 2.9 a düşmesinin etkisi belirgin olmuştur. 2010 yılı sonunda 2009 yılı için ortaya çıkacak veriler, 2009 yılında gerçekte ne kadar küçüldüğümüzü açığa çıkaracaktır. Ancak o tarihe gelindiğinde, ekonomi araştırması yapanlar hariç, kimse artık 2009 yılı gerçek küçülme oranı nedir diye ilgi göstermeyecektir. Hatırlanacağı üzere, 2008 yılı büyüme oranını çoğu kişi hâlâ yüzde 1.1 olarak hatırlar. Şimdi kaç kişi 2008 büyüme oranının yüzde 0.7 indiğini hafızasına yerleştirmiştir veya 2008 in büyüme oranındaki 0.4 puanlık düşüş ile ilgilenmektedir?
Şimdi 2009 yılının son çeyreğinde ekonominin bir yıl öncesine oranla yüzde 6 büyümesi konusunu çeşitli göstergeler eşliğinde daha ayrıntılı inceleyebiliriz. Bu incelemeyi yaparken sizlere sunmak istediğim veri serileri sanayi üretim endeksi, sanayide kapasite kullanım oranları, elektrik üretimi, istihdam, ihracat, ithalat, ticari krediler ve çeşitli tüketim kredileri açısından olacaktır. Bu açıklamalar ek verilere göz atmayı gerekli kılıyorsa o verilere de bakılacaktır. Bu bağlamda üzerinde ilk durmak istediğim veri sanayi üretim endeksindeki değişmeler olacaktır. Bu amaçla Tablo 4 düzenlenmiştir. Continue reading ‘2009 Yılında Türkiye Ekonomisi Ne Kadar Küçüldü?’