Monthly Archive for Haziran, 2008

Gıda Fiyatları Nereye Kadar Çıkar?

Görsel ve yazılı basın 2008 yılında hızla artan gıda fiyatları konusunu zaman zaman ön plana çıkara gelmektedir. Sadece Türkiye’de değil, dünya genelinde gözlemlenen gıda fiyatlarındaki bu artışın geçici mi yoksa kalıcı nitelikte mi olduğuna yanıt aramaya çalışmak bu yazının amacıdır.
Gıda maddeleri fiyatlarında son yıllarda yer alan gelişmelere kısaca anımsayarak incelemeye başlamak uygun olacaktır. Bu bölümde verilecek fiyatlar, ABD Chicago Emtia Borsası’nda son yıllarda gerçekleşen fiyatlardır. Buğday fiyatları Haziran 2007 tarihinde yaklaşık 525 dolar iken Şubat 2008 de 1,250 dolar düzeyine kadar tırmanmış ve sonra gerilemiş ve halen Haziran 2008 de 920 dolar civarında seyretmektedir(1). Geleceğe yönelik satışlarda buğdayın Eylül 2009 teslim fiyatı 966 dolardan işlem görmektedir. Diğer bir deyişle 15 ay sonra teslim edilecek buğdaya şimdiden bu fiyat verilmektedir. Bu fiyatı değerlendirirken paranın diğer alanlardaki fırsat maliyetini unutmamak gerekir. Bu düzeyin dahi korunup korunamayacağına izleyen bilgiler ışık tutacaktır. Mısır fiyatları ise, Haziran 2006 da 320 dolar civarında iken Haziran 2007 de 420 dolar düzeyine ve nihayet Haziran 2008 de de 780 dolara kadar tırmanmıştır. Soya fasulyesi ise Haziran 2006 da 670 dolar civarında iken Haziran 2007 de 900 dolara ve nihayet Haziran 2008 de 1,540 dolara çıkmıştır.
Bu maddelerin dışında, son aylarda fiyatı en çok konuşulan diğer bir gıda maddesi de pirinçti. Pirincin fiyatı Şubat-Mart 2008 aylarına gelindiğinde bir yıl öncesine göre yüzde 100 den fazla artmıştı. Mart 2007 de pirincin “bushel” fiyatı Chicago Borsa’sında 10.08 dolar iken Mart 2008 de 20.18 e çıkmıştır(2).
Dünya Bankası Başkanı Robert Zoellick, 2 Nisan 2008 günü yaptığı bir konuşmada, 2005 yılından bu yana temel gıda maddelerinin fiyatlarının yüzde 80 düzeyinde arttığına, Mart ayında reel olarak pirinç fiyatlarının son 19 yılın ve buğday fiyatlarının da son 28 yılın en yüksek düzeyine çıktığına dikkat çekmiştir(3). ABD borsa fiyatlarındaki artışlar ile çeşitli ülkelerdeki artışlar da farklılık gösterebilmektedir. Örneğin, pirinç üreten ülkeler ile pirinç ithal eden ülkelerdeki fiyat değişimleri farklılıklar gösterebilmektedir. Bu fiyatlarda sübvansiyonlar ile vergiler de etkisini göstermektedir.
Uluslar arası Para Fonu (IMF) Başkanı Dominique Strauss-Kahn, dünyada yükselen gıda fiyatlarının, hükümetlerin yıkılması ve hatta savaşların çıkması gibi korkunç sonuçlar verebileceği uyarısında bulunmuştur(4). Aynı yetkili, yüksek gıda fiyatlarının Haiti, Mısır ve diğer bazı ülkelerde ayaklanmalara yol açmasının ciddi bir sorun olarak görülmesi gerektiğine de dikkat çekmiştir.
Sizlerin de bildiği ve anımsadığı fiyat gelişmelerine ilişkin bu bilgilerden sonra şimdi de bu gelişmelerin gerisinde yatan nedenleri saptamaya çalışalım.
Öncelikle üzerinde durulması gereken husus, dünyanın tarım yapılabilen arazileri yeterince artmaz iken, dünya nüfusu hızla artmakta oluşudur. Bu konuda bir fikir vermesi için Tablo 1 düzenlenmiştir.
Nüfus artışı
Tablo 1 den de görüldüğü üzere, 1927 ile 1999 arasındaki 72 yılda dünya nüfusu, 2 milyardan 6 milyara çıkarak 3 kat artmıştır. Yaklaşık 18 yılda bir 1 milyar kişilik artış. 1987-1999 arasındaki 12 yılda ise, 1 milyar kişi veya yüzde 20 oranında artmıştır. On iki yılda dünya nüfusunun 1 milyar kişi artması başlı başına bir olay ve bir çılgınlıktır. Bu çılgınlığın boyutunu daha somut olarak görebilmek için Tablo 1 den bazı gözlemler yapmak yeterli olacaktır. Nuh Tufanı’ndan 1800 yılına kadar insan sayısı ancak 1 milyara yaklaşabilmiştir. Buna karşılık yaklaşık 125 yılda dünya nüfusu bir milyar daha artabilmişken, aynı sayıda nüfus artışı 1987-1999 arasındaki 12 yılda yer almıştır. Bu çılgınlık değilse nedir?
İşin ilginci, çılgınlık orada da duracak gibi görünmüyor, 2050 yılında dünya nüfusunun 12 milyarı bulması beklenmektedir. Diğer bir deyişle 50 yılda 6 milyar veya her 8 yılda bir 1 milyar artış! Tabiî eğer beslenecek gıda bulunabilirse ve gıda savaşları ile insanlığın bir bölümü yok olmaz ise!

Continue reading ‘Gıda Fiyatları Nereye Kadar Çıkar?’